Tarih Derslerinin Anlatımında Tarihsel Düşünme Becerilerinin Önemi
DOI:
https://doi.org/10.29329/bules.2022.480.05Keywords:
Dünya, Eğitim, Tarih, Tarihsel düşünme becerileri, TürkiyeAbstract
Tarihsel düşünme becerileri öğrencilerin tarihi her yönden anlamlandırabilmeleri için kazandırılması gereken en temel becerilerdendir. Tarihteki olayların objektif, tarafsız ve doğru şekilde değerlendirilmesi için analitik ve bilimsel düşünme becerilerine dayalı tarihsel düşünme becerilerinin öğrencilere öğretilmesi gerekir. Tarihini doğru anlayıp yorumlayabilen gençler, kendi geleceklerinin ve ait olduğu toplumun geleceğinin daha doğru ve sağlam şekillenmesini sağlar. Kronolojik düşünme, tarihi anlama, sebep-sonuç ilişkileri, değişimleri ve sürekliliği gözlemleme, tarihi araştırmaya dayalı becerileri, tarihi olayların analizi, yorumlama ve karar verme becerileri, geçmişe bakabilme yeteneği, geçmişteki insanların bakış açılarıyla bakabilme becerisi ve tarihsel empati becerisi gibi kazanımlar dünyada ve ülkemiz öğretim programlarında yer almaktadır. Dünyada ve ülkemizde, tarih eğitiminin planlanması ve uygulanması aşamalarında, tarihsel düşünme becerileri son yıllarda üzerinde daha çok durulan ve önemi anlaşılan bir konu olmuştur. Tarih derslerinin anlatımında tarihsel düşünme becerilerinin öğretmenler tarafından kullanılma durumu ve bu becerilerin öğrencilere aktarılma durumu üzerinde durulması ve araştırılması gereken önemli bir durumdur. Bu makalede; tarihsel düşünme becerileri, bu becerilerin önemi, Türkiye’de ve dünyada tarihsel düşünme becerilerinin kullanım durumu üzerinde durulacaktır.
References
Aktekin, S., & Ceylan, D. (2012). 9. sınıf yeni tarih dersi öğretim programı ile ilgili öğretmen görüşleri. Milli Eğitim, 41(194), 253-268.
Alcoe, A. (2015). Post hoc ergo propter hoc? using causation diagrams to empower sixth-form students in their historical thinking about cause and effect. Teaching History, 161, 6-24.
Aydın, H. (2006). Postmodernizmin eğitimdeki izdüşümü: Yapılandırmacılık. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 4(16), 4-15.
Bartelds, H., Savenije, G. M., & Boxtel, C. V. (2020). Students’ and teachers’ beliefs about historical empathy in secondary history education. Theory and Research in Social Education, 48(4), 529-551. https://doi.org/10.1080/00933104.2020.1808131
Boadu, G., & Donnelly, D. J. (2020). Toward historical understanding: Leveraging cognitive psychology for progression in school history. The Social Studies, 111(2), 61-73. https://doi.org/10.1080/00377996.2019.1659748
Çapa, M. (2012). Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne geçiş sürecinde Türkiye’de tarih öğretiminin tarihçesi. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2(3), 1-28.
Çelik Bayramoğlu, A. (2016). Sosyal bilgiler programında yer alan tarih konularının tarihsel düşünme becerileri açısından değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi).
Çulha Özbaş, B. (2010). 12-14 yaş grubu öğrencilerinin tarihsel düşünme gelişimi ve tarihsel kanıt kullanımı (Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi).
Demircioğlu, İ. H. (2009). Tarih öğretmenlerinin tarihsel düşünme becerilerine yönelik görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 39(184), 228-239.
Demircioğlu, İ. H., & Akengin, H. (2012). Zaman ve mekana ilişkin becerilerin öğretilmesi. İçinde C. Öztürk (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi: Demokratik vatandaşlık eğitimi (s. 187-224). Pegem A Yayınları.
Dilek, D., & Alabaş, R. (2014). Öğrencilerde tarihsel düşünce gelişimi. İçinde M. Safran (Ed.), Tarih nasıl öğretilir? Tarih öğretmenleri için özel öğretim yöntemler (s. 144-151). Yeni İnsan.
Dinç, E. (2011). Eski ve yeni ortaöğretim tarih programının amaç ve içerik özelliklerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(4), 2135-2153.
Doğan, Y. (2007). Sosyal bilgiler öğretiminde yazılı tarihsel kanıtların kullanımı (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi).
Elbay, S., & Kaya, E. (2021). Understanding the multiple effects of historical empathy: A study explanatory mixed method. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry (TOJQI), 12(2), 329-356. https://doi.org/10.17569/tojqi.851525
Er Tuna, Y. (2014). Tarih öğretiminde “tarihsel önemin” belirlenmesi ve kullanılması. İçinde M. Safran (Ed.), Tarih nasıl öğretilir? Tarih öğretmenleri için özel öğretim yöntemler (s. 195-205). Yeni İnsan.
Erdem, S., & Pamuk, A. (2020). Historical strategy games and historical thinking skills: An action research on Civilization VI. International Online Journal of Educational Sciences, 12(5), 144-163. https://doi.org/10.15345/iojes.2020.05.011
Eskin, M. (2013). Problem solving therapy in the clinical practice. Elsevier.
Fadli, M., R., Sudrajat, A., Aman, Z., Setiawan, R., & Amboro, K. (2020). The effectiveness of e-module learning history inquiry model to grow student historical thinking skills material event proclamation of independence. International Journal of Advanced Science and Technology, 29(8), 1288-1295.
Gibson, L., & Peck, C. (2020). More than a methods course: Teaching preservice teachers to think historically. In C. Berg & T. Christou (Eds.), Palgrave handbook of history and social studies education (pp. 213-251). Palgrave Macmillan.
Karpınar, O. (2021). 7. sınıf sosyal bilgiler dersi konu ve kazanımlarının tarihsel düşünme becerileri açısından değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi).
Keleş, H., & Kiriş, A. (2010). Tarihsel tartışma ve tarihsel tartışma metni yazma. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 187-205.
Köksal, H. (2007). Tarih öğretiminde tarihsel düşüncenin iki felsefik dayanağı. Milli Eğitim Dergisi, 36(175), 230-235.
Körber, A., Schreiber, W., & Schöner, A. (2007). Kompetenzen historischen denkens. Ars Una.
MEB. (2007). Ortaöğretim 9. sınıf tarih dersi öğretim programı. http://bilgiyoluyayincilik.com/mufredat/2015-2016_ogretim_donemi_9.sinif_tarih_mufredati.pdf
MEB. (2009). Ortaöğretim 11. sınıf tarih dersi öğretim programı. https://docplayer.biz.tr/405111-T-c-milli-egitim-bakanligi-talim-ve-terbiye-kurulu-baskanligi-ortaogretim-11-sinif-tarih-dersi-ogretim-programi.html
MEB. (2011). Ortaöğretim 10. sınıf tarih dersi öğretim programı ve 10. sınıf seçmeli tarih dersi öğretim programı. https://edumedia-depot.gei.de/bitstream/handle/11163/1754/785813837_2011_A.pdf?sequence=2
MEB. (2018). Ortaöğretim tarih dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201822142524139-Tarih%20d%C3%B6p.pdf
Merkt, M., Werner, M., & Wagner, W. (2017). Historical thinking skills and mastery of multiple document tasks. Learning and Individual Differences, 54, 135-148. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2017.01.021
Muhthar, A., Ahmad, A. R., & Awang, M. (2019). Comparing application of blended learning methods in historical thinking skills in Malaysia and Indonesia. International Conference on Education and Regional Development (ICERD 4). Bandung.
Ofianto, & Ningsih, T. Z. (2021). Development of students’ historical thinking skills through the project-based learning model. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 10(2), 615-624. https://doi.org/10.6007/IJARPED/v10-i2/10145
Özmen, C., & Kızılay, N. (2017). A Study on the historical analysis and interpretation skills of social studies and classroom teachers. Üniversitepark Bülten, 6(1), 133-148. https://doi.org/10.22521/unibulletin.2017.61.11
Reisman, A., Brimsek, E., & Hollywood, C. (2019). Assessment of historical analysis and argumentation (AHAA): A new measure of document-based historical thinking. Cognition and Instruction, 37(4), 534-561. https://doi.org/10.1080/07370008.2019.1632861
Safran, M., & Ata, B. (1996). Barışçı tarih üzerine çalışmalar: Türkiye’deki tarih ders kitaplarında Yunanlılara ilişkin ifadelere yönelik öğrenci görüşleri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1, 11-26.
Schreiber, W. (2008). Ein Kompetenz-Strukturmodell historischen Denkens. Zeitschrift für Pädagogik, 54(2008)2, 198-212. https://doi.org/10.25656/01:4345
Serrano, J. S., Gómez-Carrasco, C. J., & Facal, R. L. (2018). Historical thinking, causal explanation and narrative discourse in trainee teachers in Spain. Historical Encounters: A Journal of Historical Consciousness, Historical Cultures and History Education, 5(1), 16-30.
Spoehr, K. T., & Spoehr, L. W. (1994). Learning to think historically. Educational Psychologist, 29(2), 71-77. https://doi.org/10.1207/s15326985ep2902_2
Şimşek, A. (2008). Tarih öğretiminde sorgulamacı yaklaşım çerçevesinde soru sorma becerisi ve lise tarih ders kitaplarının durumu. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-15.
Şimşek, A., & Yazıcı, F. (2013). Türkiye’de tarih öğrenmenin dünü, bugünü. TYB Akademi.
Turan, R. (2016). Tarih öğretmenlerinin öğrencilere temek ve tarihsel düşünme becerilerinin kazandırılma düzeyine ilişkin görüşleri. Turkish Studies, 11(14), 705-730. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9706
Türk, İ. C. (2017). Osmanlı klasik döneminde tarih eğitimi. İçinde A. Şimşek (Ed.), Türkiye’de tarih eğitimi (s. 1-8). Pegem Akademi.
Van Drie, J., & Van Boxtel, C. (2008). Historical reasoning: Towards a framework for analyzing students’ reasoning about the past. Educational Psychology Review, 20(2), 87-110. https://doi.org/10.1007/s10648-007-9056-1
VanSledright, B. A., & Kelly, C. (1998). Reading American history: The influence of multiple sources on six fifth graders. The Elementary School Journal, 98(3), 239-265.
Yazıcı, F., & Şimşek, A. (2012). Tarih öğretiminde nesnellik sorunu. Tarih Okulu Dergisi, 2011(11), 13-32.
Yılmaz, K., & Koca F. (2012). Tarihsel empati üzerine nitel bir araştırma: Tarih öğretmenlerinin algı, görüş ve deneyimlerinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 855-879.
